Raad van Kerken

Nijmegen

en Omgeving

Albertinumlezingen, 1, 8, 15, 22 maart: Spreken over de ziel

Spreken over de ziel in ‘neurotijd’

Albertinumlezingen 2017 – 2018, 3e cyclus, maart 2018

(Let op gewijzigde aanvangs- en sluitingstijd, 19.30 uur tot 21.30 uur)

Eeuwen lang speelde de ziel een centrale rol in de zoektocht naar het specifiek eigene van de mens en van leven in het algemeen. In religieuze kringen werd de menselijke ziel vaak opgevat als een immateriële entiteit die in principe los van het lichaam kon blijven (voort)bestaan. Juist die ziel maakte de mens écht tot specifiek mens. Immers: bij uitstek menselijke vermogens zoals persoon-zijn, zelfbewustzijn, vrije wil, moraliteit, creativiteit waren binnen dat denkkader gekoppeld aan die menselijke ziel. De laatste decennia echter is de ziel onder vuur komen te liggen. Traditionele opvattingen omtrent de ziel zijn minder vanzelfsprekend geworden. Voortschrijdende kennis op het gebied van de evolutionaire biologie en de neurowetenschappen maken het volgens velen mogelijk het leven op den duur helemaal te verklaren vanuit het steeds complexere, zelforganiserend vermogen van de materie. Dat zou ook gelden voor typisch menselijke (geestelijke) activiteiten en processen. Eventueel ook voor de ziel? In deze reeks wordt verkend welke punten van kritiek op het traditionele zielsbegrip terecht en noodzakelijk zijn. Maar ook welke facetten ervan relevant blijven om recht te doen aan het menselijk bestaan en leven in het algemeen.

De ziel in de hedendaagse kunst en literatuur

Datum: 1 maart 2018, 19.30 uur
Spreker: prof. dr. Edith Brugmans, tot 2013 bijzonder hoogleraar wijsbegeerte, Universiteit Leiden, en hoofddocent rechtsfilosofie Radboud Universiteit Nijmegen.

Neurowetenschappers kunnen zeggen dat ‘wij ons brein zijn’, maar deze bewering doet geen recht aan onze leefwereld. Wij leven immers niet als ‘een stel hersens’, maar als personen die denken, groeten, liefhebben, rouwen, bidden, verantwoordelijkheid nemen, falen. Kunst en literatuur getuigen van deze ervaringen. Maar speelt ‘ziel’ daarbij nog een rol in de hedendaagse kunst en literatuur? Kan er sprake zijn van literatuur, kunst, creativiteit zonder zoiets als ziel? Kunnen kunst en literatuur ons laten zien, hoe wij ‘in een bezielend verband’ kunnen leven, hoe wij vandaaruit op een creatieve wijze met de wereld kunnen omgaan?

De ziel doorheen de tijd

Datum: 8 maart 2018, 19.30 uur
Sprekers: dr. Cees Leijenhorst, hoofddocent geschiedenis van de moderne filosofie en dr. Leon de Bruin, docent filosofie van cognitie en taal, beiden aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Het woord ‘ziel’ en daarvan afgeleide begrippen en uitdrukkingen behoren tot het dagelijkse vocabulaire, maar worden vaak heel verschillend ingevuld of als synoniem gebruikt voor bewustzijn, geest, levensbeginsel. Ook de filosofische, religieuze en wetenschappelijke opvattingen over de ziel lopen uiteen. Deze lezing wil ons helpen hier enige structuur in aan te brengen. In een duo-presentatie zal een historisch overzicht worden geboden van de belangrijkste momenten in de ontwikkeling van het zielsbegrip. Daarbij wordt ruim aandacht besteed aan de (zowel radicaal afwijzende als gematigde) kritiek erop vanuit de moderne neurowetenschap.

De ziel en de menselijke vrijheid

Datum: 15 maart 2018, 19.30 uur
Spreker: prof. dr. Palmyre Oomen, tot 2013 bijzonder hoogleraar wijsbegeerte, Technische Universiteit Eindhoven, en senior onderzoeker theologie en natuur-wetenschap, Radboud Universiteit Nijmegen.

Uit neurowetenschappelijk onderzoek blijkt dat ons geestelijk functioneren afhankelijk is van onze fysieke hersenen. Ondermijnt dat niet een zinnig spreken over ziel en menselijke vrijheid? Spraakmakende boektitels spreken bijvoorbeeld van de illusie van de vrije wil. Nu is in de loop der eeuwen de vrijheid van de mens en haar reikwijdte wel vaker in Frage gestellt, maar onder invloed van het huidige neuro-onderzoek is de twijfel aan de realiteit van de menselijke vrijheid bij velen omgeslagen in een aperte ontkenning. Komt daarmee ook de menselijke morele verantwoordelijkheid niet op losse schroeven te staan? In deze lezing willen we nagaan hoe recht te doen aan zowel de neurowetenschappelijke als de theologisch-filosofische inzichten omtrent ziel, vrijheid en moraliteit.

De ziel in religieus, theologisch perspectief

Datum: 22 maart 2018, 19.30 uur
Spreker: prof. dr. Erik Borgman, hoogleraar publieke theologie aan Tilburg University, directeur van het Tilburg Cobbenhage Center.

Een ‘bezield verhaal, ‘leven in een bezield verband’, ‘met heel zijn ziel en zaligheid’, het ‘ontzielde lichaam’. Haarfijn weten we, wat ermee bedoeld wordt. En toch, op het moment dat we vragen naar wat de ziel dan is, gaat het als met het bekende antwoord van Augustinus op de vraag: wat is tijd? Zolang niemand het vraagt, weet ik het wel. Maar als ik op deze vraag antwoord moet geven, weet ik het niet meer. Kunnen we überhaupt het mysterie van de ziel doorgronden? Of kunnen we haar hoogstens beamen maar blijft een volledig inzicht in deze principieel buiten ons bereik? En als dat het geval is, wat betekent dit dan, ook in het licht van de stelling van sommige neurowetenschappers dat wij ons brein zouden zijn?

Algemene informatie

  • De lezingen worden op donderdag gehouden in de zijkapel van de Dominicuskerk te Nijmegen, uitsluitend bereikbaar via de hoofdingang aan het kerkplein, Prof. Molkenboerstraat 5.
  • De lezingen beginnen om 19.30 uur (let op gewijzigde aanvangstijd); na een koffiepauze rond 20.30 uur is er tot 21.30 uur gelegenheid om vragen te stellen en opmerkingen te maken. De lezingen zijn ook afzonderlijk te volgen.
  • De entree bedraagt 7 euro.
  • Uw vriendenbijdrage stellen we op prijs op bankrekening NL44 INGB 0000 1456 01 t.n.v. Albertinumgenootschap Nijmegen (ANBI).

Albertinumgenootschap

Website: www.albertinumgenootschap.nl


(Geplaatst: 2018-02-20)

Alle berichten uit 2018

Geplaatst op
2018-11-14 Nijmegen Kerstlichtjestheater: een muzikale voorstelling voor jong en oud
2018-11-12 Parochiefeest Russisch-Orthodoxe Parochie van de heilige Tychon
2018-10-23 Actuele Denkers: Karl Barth
2018-10-11 Minisymposium: De schepping
2018-10-11 Albertinumlezingen: Heilige boeken
2018-08-29 Activiteiten Vredesweek 2018 Nijmegen
2018-08-09 Albertinumlezingen: Economie van het genoeg
2018-07-12 ‘Laura’: Ontmoetingsdag Geloofsgemeenschappen in vrij verband
2018-05-19 Open Kerk Doopsgezinde – Remonstrantse Gemeente Nijmegen
2018-05-19 Ontmoetingsavond vol muziek
2018-04-10 Het waarom van de vrijheid. Eckhartlezing 2018 door Welmoed Vlieger
2018-03-01 ‘The Challenges of Religious Dialogue’ | Edward Schillebeeckxlezing door de theologe Catherine Cornille
2018-02-20 Albertinumlezingen, 1, 8, 15, 22 maart: Spreken over de ziel
2018-02-09 ‘Staal en Water’: werkbezoek aan de Marine in Den Helder
2018-02-08 Landelijke ontmoeting Diaconaat
2018-02-06 Herdenking bombardement 22 februari
2018-01-29 De wereldvredesvlam op het Titusplein in Nijmegen
2018-01-29 Concerten Cappella ad Fluvium
2018-01-20 Week van gebed voor de eenheid van de christenen
2018-01-15 Vertrouwen in de toekomst, ook voor migranten en vluchtelingen

Eerdere jaren

2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
2010